आवर्जून वाचावे असे पुस्तक 'द डायरी आॕफ ए यंग गर्ल '

वाचनाची मला खूप आवड आहे.  पण गेल्या वर्ष दोन वर्षात माझे पुस्तक वाचन जरा कमी झालंय. त्यासाठी मला खूप अपराधी वाटत होतं, चुकल्या चुकल्यासारखं होत होतं. मग मनाशी संकल्प केला, या वर्षी जास्तीत जास्त पुस्तकं वाचायची. अगदी नुकतंच एक सुंदर आणि वेगळं पुस्तक Kindle ( माझ्या वाचनाच्या आवडीमुळे नवर्याने दिलेली वाढदिवसाची भेट ) वर वाचलं, #‘ द डायरी आॕफ ए यंग गर्ल ‘. अॕन फ्रँक हिने मुळ डच भाषेत लिहीलेल्या या पुस्तकाचा मराठी अनुवाद डाॕ. अनघा केसकर यांनी केला आहे.

एका १३ वर्षाच्या मुलीला वाढदिवसानिमीत्त अनेक भेटी मिळतात. पण त्यात तिचे लक्ष वेधून घेते  तीसुंदर वेष्टनात गुंडाळलेली एकडायरी. या डायरीला आपली जीवश्च कंठश्च सखी समजून मग ती तिचे विचार, भावना, मते प्रामाणिकपणे व्यक्त करते, तिला ‘रोजनिशी’  बनवून त्यात लिहीत जाते. ही  रोजनिशी म्हणजेच हे पुस्तक. अनन्यसाधारण महत्व प्राप्त झालेलं हे लेखन ऐतिहासिक दृष्ट्या एक मैलाचा दगड ठरलं. अनेक भाषांमधे याचे अनुवाद झालेले आहेत

 १९४२  ते १९४४ या कालखंडात हे पुस्तक लिहीलं गेलंय. ॲनचे कुटुंब ज्यु. हिटलरच्या ज्युंविषयी असलेल्या तिरस्कारामुळे, छळछावणीत जायला लागू नये या भितीने त्यांना सर्वांपासून लपून एका इमारतीच्या मागच्या भागात रहावे लागले. हा भाग  म्हणजे एका आॕफीसमधील पुस्तकाच्या कपाटामागे असलेली लहान, अंधारी, कोंदट जागा. या जागेत ८ जण कोणालाही सुगावा लागू नये याची काळजी घेत, आवाज व फारशी हालचाल न करता दोन ते अडीच वर्ष  राहीले. या काळात अवघ्या तेरा वर्षाच्या ॲनचा , तिच्या सोबत राहणाऱ्या लोकांचा किती भावनिक, शारीरिक व मानसिक कोंडमारा झाला असेल याची कल्पना हे पुस्तक वाचताना येते आणि अक्षरशः अंगावर काटा येतो.
१२ जून , १९४२ या दिवसापासून ही डायरी लिहायला सुरवात होते.  सुरवातीला शाळा, शाळेतले तिचे सोबती, शिक्षक यांच्या स्वभावाबद्दल ती लिहीते. यात कोण तिच्यावर प्रेम करतं, तिला कुठला मुलगा आवडतो या गोष्टी तिने डायरीला ‘ Kitty ‘ अशा नावाने संबोधून मोकळेपणाने लिहील्या आहेत. यात ज्युंना मिळणार्या वेगळ्या वागणुकीबद्दल स्पष्ट उल्लेख आहे. अगदी उदाहरणच द्यायचं तर तिने  लिहील्याप्रमाणे ज्युंना कपड्यांवर पिवळ्या रंगाचे star लावावे लागत,त्यांच्या सायकल्स जमा करुन टाकल्या गेल्या, ट्रामने प्रवास करण्यास बंदी घालण्यात आली, स्वतःच्या मालकीच्या मोटारी वापरायला बंदी, दुपारी३ ते ५ या वेळातच खरेदी करणे, ज्यु लोकांच्याच पार्लर/ न्हाव्यांकडे जायची परवानगी, रात्री ८ ते सकाळी ६ रस्यांवर जायची बंदी, कोणत्याही करमणुकीच्या कार्यक्रमांना जाण्यास बंदी यासारखी अनेक बंधने त्यांच्यावर लादली गेली.पोलीस पकडतील या भितीने त्यांना घर सोडून जावे लागले . जाताना हातात बॕग दिसू नये म्हणूनएकावर एक असे कपड्यांचे अनेक जोड घालून अज्ञातवासात जावे लागले.ॲन व तिच्या बहीणीसाठी शाळेचे मुक्त जीवन सोडून असं स्वतःला डांबून ठेवणं किती असह्य झालं असेल हे वाचताना डोळ्यात पाणी येतं.

त्यांची राहण्याची जागा एका आॕफीसच्या मागे असल्याने वर्दळ सुरु व्हायच्या आधीच आन्हिकं उरकून घ्यायला लागायची. त्यानंतर कुठलाही आवाज न करता वावरायचं, खोकण्याची सुध्दा बंदी, कोंदट जागा, ८ जण रहात असल्याने होणारी दाटीवाटी, उजेड बाहेर जाउ नये म्हणून झाकलेल्या खिडक्या , या वातावरणामुळे होणारे वाद, आजार, होणारे बाँबहल्ले, रोज ऐकायला येणाऱ्या निराशाजनक बातम्या, अफवा आणि किती काळ असं रहावं लागेल याची अनिश्चितता हे सगळं वाचताना जीव कासावीस होतो. त्यांच्यासोबत पीटर नावाचा ॲनएवढाच मुलगा रहात असल्याने तिला त्याच्याविषयी तारुण्यसुलभ ओढ वाटू लागली. हे नक्की प्रेम आहे ? हे सगळे प्रश्न ती निरागसतेने,सहजपणे  लिहीते. पौगंडावस्थेत आसल्याने तिचे आईवडीलांशी सतत वाद होतात, त्यांचे माझ्यावर प्रेमच नाही असंही तिला वाटत राहतं, नंतर मात्र आपण असा विचार कसा केला याबद्दल प्रांजळपणे माफीही मागते.

यात शेवटची नोंद १ आॕगस्ट १९४४ या दिवशी आहे. यानंतर जर्मन पोलीसांना त्यांच्या राहण्याच्या ठिकाणाचा पत्ता लागला. या सर्वांना पकडून नेण्यात आले. त्यांची रवानगी छळछावणीत करण्यात आली. तिथली भयानक अस्वच्छ परीस्थिती व टायफससारख्या तापाची साथ यामुळे ( मार्च १९४५)ॲन व तिच्या कुटुंबियांचा मृत्यू झाला. तिचे वडील जीवंत  राहीले. त्यांना ॲनची डायरी सापडली व त्यांनी पुस्तकरूपात याचे प्रकाशन केले.तिच्या या पुस्तकामुळे ज्युंविषयीचे ऐतिहासिक सत्य जगभरातील लोकांपर्यंत पोचले. आजपर्यंत अनेक भाषांमधे याची भाषांतरे झाली आहेत. अनेक देशात शाळेतील पुस्तकांमधेही ॲनविषयी धडा आहे.

हे पुस्तक लिहीताना हे प्रकाशित होईल, कोणी वाचेल याची तिला पुसटशी सुध्दा कल्पना नव्हती त्यामुळे ते खूप सहज लिहीले आहे. त्यातली प्रामाणिकता, प्रांजळपणा, निरागसता लक्षा,त येते.हिटलरच्या काळातील ज्युंविषयी प्रत्यक्ष आनुभव घेतलेल्या व्यक्तीने लिहीलेलं हे लेखन त्यावेळचे भयाण वास्तव समोर उभे करते., तिच्या नजरेतून तिला दिसलेलं हे जग खरोखरच अनुभवण्यासारखे आहे.